{"id":142,"date":"2022-06-25T17:28:56","date_gmt":"2022-06-25T17:28:56","guid":{"rendered":"https:\/\/nowa.mogielnica.pl\/?page_id=142"},"modified":"2025-08-27T08:38:42","modified_gmt":"2025-08-27T08:38:42","slug":"historia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nowa.mogielnica.pl\/?page_id=142","title":{"rendered":"Historia"},"content":{"rendered":"\n

Mogielnica<\/strong> le\u017cy na dnie do\u015b\u0107 g\u0142\u0119bokiej doliny rzeki Mogielanki. Nazwa wywodzi si\u0119 od obrazu terenu kopcowatego, mogilastego, w brzmieniu utrwalonym od zarania: Mquelnica (1249), Mogilnica (1353), Migielnica (1469), Mogielnicza (1564), Mogilnica (1579) i wreszcie Mogielnica. Z czasem osada ksi\u0105\u017c\u0119ca, kt\u00f3ra rozwija\u0142a si\u0119 u przeprawy przez rzek\u0119, kt\u00f3r\u0105 przecina\u0142 trakt handlowy, zwany Krakowskim, wiod\u0105cy z po\u0142udnia Polski przez Gr\u00f3jec do Czerska. Najwcze\u015bniejsza data dotycz\u0105ca Mogielnicy jest rok 1249. W tym czasie by\u0142a to wie\u015b, a w\u0142a\u015bciwie osada nale\u017c\u0105ca pierwotnie do ksi\u0119cia mazowieckiego i czerskiego Ziemowita I, kt\u00f3ra drog\u0105 zamiany przesz\u0142a w 1249r. na w\u0142asno\u015b\u0107 opactwa Cysterskiego w Sulejowie. W 1317r. Ziemowit II, ksi\u0105\u017c\u0119 mazowiecki nadaje Mogielnicy prawa miejskie na prawach niemieckich. Okres od po\u0142owy XIII do XIV w. mo\u017cna scharakteryzowa\u0107 jako pierwszy etap przebudowy istniej\u0105cej ju\u017c wsi na uk\u0142ad miasta \u015bredniowiecznego. Proces ten przebiega w tym okresie w spos\u00f3b rewolucyjny. Po wcieleniu ziemi rawskiej do korony (1462) miasto znalaz\u0142o si\u0119 w nurcie \u017cycia og\u00f3lnopolskiego a kr\u00f3lowie 1530-1792 bardzo cz\u0119sto potwierdzaj\u0105 dawne przywileje Mogielnicy. Stulecia XV-XVI to pomy\u015blny rozw\u00f3j handlu i rzemios\u0142a, a zw\u0142aszcza tkactwa oraz istniej\u0105cych tu rzemios\u0142 (krawcy, ku\u015bnierze, kowale, szewcy, sukiennicy. Rozwija\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c garbarstwo i garncarstwo. W 1564r. w Mogielnicy jest 700 mieszka\u0144c\u00f3w, z czego 120 to rzemie\u015blnicy. Na zachowanym odcisku piecz\u0119ci rady miejskiej z 1317r. znajduje si\u0119 wyobra\u017cenie – herbu Mogielnicy, kt\u00f3re w niezmiennej postaci przetrwa\u0142o do naszych czas\u00f3w. Od po\u0142owy w. XVII do po\u0142. w. XIX Mogielnica prze\u017cywa czasy swojego upadku, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 od zniszcze\u0144 dokonanych przez wojn\u0119 szwedzk\u0105 1655-60 z kt\u00f3rych miasto d\u017awiga si\u0119 bardzo powoli o czym \u015bwiadczy liczba domostw, kt\u00f3ra z ponad 100 p\u00f3\u017aniej wynosi zaledwie 49. Dopiero p\u00f3\u017aniejsze lata przynosz\u0105 o\u017cywienie gospodarcze i rozbudow\u0119 miasta ok. 101 dom\u00f3w (1797) po trzecim rozbiorze Polski Mogielnica znalaz\u0142a si\u0119 w tzw. Prusach Po\u0142udniwych, a w latach 1806-1815 w Ksi\u0119stwie Warszawskim, a 1815-1918 pod zaborem rosyjskim. Wzgl\u0119dna stabilizacja miasta po 1820r. (prawie 1700 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym 670 \u017byd\u00f3w. Na miejsce klasztoru cysters\u00f3w powstaje obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny (1892-1895. Rozwija\u0142o si\u0119 rzemios\u0142o i drobny handel, powsta\u0142y garbarnie (5). Przewa\u017cali jednak rolnicy, kt\u00f3rzy pod koniec XIX w. wyspecjalizowali si\u0119 w sadownictwie i warzywnictwie. Wcze\u015bniej Mogielnica straci\u0142a prawa miejskie (1869), staj\u0105c si\u0119 osad\u0105 o statusie gminy. Tu\u017c przed zako\u0144czeniem I wojny \u015bwiatowej miasto otrzyma\u0142o po\u0142\u0105czenie z Warszaw\u0105 przez Gr\u00f3jec, a p\u00f3\u017aniej w 1924 z Nowym Miastem n. Pilic\u0105. Prawa miejskie odzyska\u0142a w 1919r. By\u0142y tu w\u00f3wczas dwie szko\u0142y podstawowe, trzy biblioteki, czytelnie, \u015bwietlica a nast\u0119pnie Pa\u0144stwowe Seminarium Nauczycielskie; Po 1945r. reaktywowano je w formie – liceum Pedagogicznego. Od 1950 wyludnia si\u0119: w 1965- 3500 mieszka\u0144c\u00f3w, 1970 -3115,a w 1991-2749. 0d 1978 organizowana jest Mogielnicka Wiosna Kulturalna , kt\u00f3ra przetrwa\u0142a do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Tr\u00f3jca \u015awi\u0119tych Pa\u0144<\/strong> – Marianna Lanckoro\u0144ska z d. \u015awidzi\u0144ska (1737-1826)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"
System muzealny Muza; www.muza.mobilems.pl ;;;fot.<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W XVIII wieku na ziemiach radomskich osiedli\u0142a si\u0119 rodzina \u015awidzi\u0144skich, zwi\u0105zana z osob\u0105 Stanis\u0142awa \u015awidzi\u0144skiego (1685\u20131761), kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 w\u00f3wczas starostwo radomskie. Gniazdem rodowym by\u0142a wie\u015b \u015awidno. Stanis\u0142aw, po\u015blubiwszy Mariann\u0119 z Dziul\u00f3w, podj\u0105\u0142 wraz z ni\u0105 decyzj\u0119 o wzniesieniu dw\u00f3ch nowych rezydencji: pa\u0142acu w Sulgostowie oraz dworu w \u015awidnie, istniej\u0105cego do dzi\u015b. \u015acis\u0142e zwi\u0105zki rodu z tymi terenami potwierdza tak\u017ce fundacja murowanego ko\u015bcio\u0142a w Micha\u0142owicach, ufundowanego przez Stanis\u0142awa \u015awidzi\u0144skiego. \u015awi\u0105tynia ta, nale\u017c\u0105ca do funkcjonuj\u0105cej do dzi\u015b parafii pw. Wszystkich \u015awi\u0119tych, stanowi zarazem jedyny ko\u015bci\u00f3\u0142 na terenie obecnej gminy znajduj\u0105cy si\u0119 poza obr\u0119bem miejskim Mogielnicy.<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw i Marianna \u015awidzi\u0144scy doczekali si\u0119 czworga dzieci: Ignacego, Micha\u0142a, Bony i Marianny. To w\u0142a\u015bnie posta\u0107 tej ostatniej \u2013 Marianny \u015awidzi\u0144skiej, p\u00f3\u017aniejszej Lanckoro\u0144skiej \u2013 stosunkowo rzadko pojawia si\u0119 w opracowaniach biograficznych. Niekiedy okre\u015blana mianem \u201eduszy towarzystwa” prze\u0142omu XVIII i XIX wieku, w rzeczywisto\u015bci odgrywa\u0142a znacznie powa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119. By\u0142a bowiem nie tylko towarzyszk\u0105 \u017cycia kulturalnego, lecz tak\u017ce osob\u0105 o znacznym autorytecie i wp\u0142ywie na sprawy spo\u0142eczne oraz polityczne epoki \u2013 prawdziw\u0105 \u201edusz\u0105 narodu”.<\/p>\n\n\n\n

Cieszy\u0142a si\u0119 ogromnym powa\u017caniem w\u015br\u00f3d elit. W jej salonach bywali monarchowie \u2013 kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski, kr\u00f3lewicz Karol Krystian Wettyn czy jego bratanek Fryderyk August I \u2013 a tak\u017ce czo\u0142owi przedstawiciele polskiego O\u015bwiecenia: Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj, Stanis\u0142aw Staszic, Kajetan Ko\u017amian, Julian Ursyn Niemcewicz i Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski. Go\u015bcili u niej r\u00f3wnie\u017c pos\u0142owie Sejmu Czteroletniego, wysocy oficerowie, przyw\u00f3dcy powsta\u0144 narodowych, a tak\u017ce dyplomaci z Prus i Rosji \u2013 wobec kt\u00f3rych, jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, potrafi\u0142a niejednokrotnie manifestowa\u0107 jawn\u0105 niech\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marianna Lanckoro\u0144ska by\u0142a nie tylko filantropk\u0105 i opiekunk\u0105 powsta\u0144c\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c pisark\u0105, swatk\u0105, a wed\u0142ug niekt\u00f3rych przekaz\u00f3w \u2013 osob\u0105, kt\u00f3ra odegra\u0142a po\u015bredni\u0105 rol\u0119 w procesie uchwalenia Konstytucji 3 Maja.<\/p>\n\n\n\n

Niniejsze opracowanie stanowi pr\u00f3b\u0119 przybli\u017cenia jej sylwetki. Powsta\u0142o ono z my\u015bl\u0105 o walorze edukacyjnym i mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 tak\u017ce jako pomoc dydaktyczna. Historia Marianny Lanckoro\u0144skiej ukazana zosta\u0142a na tle dziej\u00f3w regionu i wielkich wydarze\u0144 narodowych, tak aby czytelnik m\u00f3g\u0142 dostrzec przenikanie si\u0119 los\u00f3w jednostki i ojczyzny. Autor ma nadziej\u0119, i\u017c uda\u0142o si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 naukowy charakter tekstu z walorami literatury historycznej. Serdecznie zapraszam do lektury.<\/p>\n\n\n\n